facebook twitter

مشاوره ورزشی


  • پاسخ به سئوالات کاربران
  • ارائه برنامه تمرین و تغذیه
  • مشاوره تیمهای ورزشی
  • محاسبه آنلاین وضعیت بدنی و آمادگی جسمانی

بازتاب دهلیزی ـ چشمی

Vestibulo-Ocular Reflexes (VORs)
بازتاب دهليزي ـ چشمي
vestibulo-oculaire-reflex
بازتاب دهليزي ـ چشمي حركت سر را تنظيم مي­نمايد. اجزاء متفاوت سيستم دهليزي در تعيين بازتاب­هاي مختلف وضعي از جمله وضعيت قائم و ايستاده روي دوپا بكار مي­روند. از طريق مسيرهاي هسته حركتي چشمي و مخچه، سيستم دهليزي همچنين حركات بازتابي چشم كه تصاوير شبكيه­ اي را با وجود تثبيت حركات سر و بدن كنترل مي­نمايد. وقتي سر حركت مي­نمايد، چشم­ها با بازتاب­هاي دهليزي ـ چشمي عضلات چشم را بي­حركت نگه مي­دارد. اگر هنگامي­كه يك كتاب يا همين متن را مي­خوانيد، سرتان را تكان دهيد، شما بدليل بازتاب­هاي دهليزي ـ چشمي قادر خواهيد بود كلمات را بخوانيد. ولي اگر كتاب را با سرعتي يكسان حركت دهيد براي مدت طولاني قادر به خواندن كتاب نخواهيد بود، زيرا بينايي فقط راهنمايي خواهد­كرد تا مغز بتواند تصوير كتاب متحرك را بر شبكيه چشم تثبيت نمايد. پردازش بينايي بسيار آهسته­ تر و كارآمدي كمتري از پردازش دهليزي براي تثبيت بينايي دارد.
دربسياري از تكاليف زمان­ بندي مثل اعمال دسترسي و چنگ­ زدن، بر بازخورد بينايي به منظور به حداكثر رساندن نقطة پاياني تأكيد مي­گردد. به منظور كسب اطلاعات بينايي، چشم­ها بايد بر روي شيء براي زمان قابل توجهي قبل از تماس دست تثبيت شود. وقتي يك شيء ظاهر مي­شود و يا بسرعت حركت مي­نمايد، يا موقعيتش ناگهان تغيير مي­نمايد، استقرار شيء بايد با حداكثر سرعت ممكن به منظور فراهم آوردن زمان كافي براي پردازش اطلاعات بينايي تثبيت شود. در اين موقعيت­ها بازتاب دهليزي ـ چشمي حمايت زيادي از هماهنگي بين چشم­ها، سر و دست فراهم مي­آورد.
شكل 4 تعداد 5 تلاش را نشان مي­دهد كه يك هدف غيرمنتظره در پيرامون حوزه بينايي ظاهر مي­شود. از يك نقطة شروعي كه چشم­ها و سر آزمودني مستقيم رو به جلو قرار داده مي­شد، رديابي­ ها نشان مي­دهد كه بعد از تأخير زمان عكس­العمل، چشم­ها در ابتدا يك جهش سريع براي تثبيت هدف بر روي فرورفتگي شبكية چشم انجام مي­دهد. حركات سر همزمان با چشم شروع مي­شوند، اما بسيار آهسته­ تر مي­باشند. همان­طور كه سر به­ آهستگي در جهت هدف حركت مي­كند، چشم­ها در جهت مخالف حركت سر مي­چرخند. زمان­بندي اعمال مقابله­اي سر و چشم توسط بازتاب دهليزي ـ چشمي براي تثبيت هدف بر روي فرورفتگي شبكية چشم كاملاً هماهنگ مي­شود. جهش ­هاي سريع براي شناسايي سريع ايجاد مي­شود و كسب اطلاعات در مورد هدفي كه مي­تواند براي طراحي پاسخ­هاي حركت مناسب باشد و گردش معكوس چشم­ها هنگامي­كه سر براي حفظ تثبيت بر روي فرورفتگي شبكيه مي­چرخد، استفاده شود.
eye movements
شكل :(اشميت و لي 1999 صفحه 207 اقتباس از بيزي 1974): 5 تلاش چرخش چشم­ها (الف) و سر(ب) درطول نگاه سريع ميمون به يك هدف. با توجه به شكل 4 چشم­ها در ابتدا 35 درجه مي­چرخد، يك زاويه خيره نگاه كردن 35 درجه از صفر ارائه مي­شود. سپس سر 25 درجه مي­چرخد و چشم­ها براي آوردن آنها به عقب به يك چرخش 10 درجه معكوس مي­چرخد. بنابراين تركيب چرخش سر و چشم در پايان حركت نيز 35 درجه است، زاويه خيره نگاه كردن در 35 درجه حفظ مي­شود. درواقع سرتاسر حركت، تركيب چرخش سر و چشم 35 درجه است، بنابراين ثبات زاويه خيره نگاه كردن حفظ مي­شود.
دستگاه دهليزي سرعت چرخش سر را علامت مي­دهد و سيستم حركتي چشم از اين اطلاعات براي تثبيت چشم­ها جهت حفظ تصاوير بينايي بي­حركت بر روي شبكيه استفاده مي­نمايد. فقدان اين بازتاب زيان­بار است. يك پزشك، سلول­هاي مويي دهليزي خود را بدليل يك واكنش سمي به آنتي­ بيوتيك استرپتومايسين تجويزي از دست مي­دهد. بلافاصله بعد از واكنش سمي او نتوانست در تختخواب بدون ثابت نگه­داشتن سرش براي حفظ آن مطالعه نمايد. حتي بعد از برگشت جزئي او هنوز نمي­توانست علائم خيابان را بخواند يا دوستان را هنگامي كه در خيابان قدم مي­زدند شناسايي نمايند. او مجبور بود براي ديدن واضح بايستد.
سه بازتاب دهليزي ـ چشمي مختلف از سه جزء بزرگ لابيرنتي نشأت مي­گيرد:
  1. بازتاب دهليزي ـ چشمي چرخشي، چرخش سر را تنظيم و درون­داد غالب را از مجاري نيم­ دايره­ اي دريافت مي­نمايد.
  2. بازتاب دهليزي ـ چشمي انتقالي حركات خطي سر را تنظيم مي­نمايد.
  3. پاسخ چرخش معكوس چشم، انحراف عمودي سر را تنظيم مي­نمايد.
بازتاب­هاي دوم و سوم درون­دادشان را از ارگان­هاي سنگ گوش دريافت مي­نمايند و بنابراين گاهي­ اوقات بازتاب­هاي سنگ گوش هم ناميده مي­شوند. اگرچه اغلب حركات سر تركيب پيچيده­ اي از چرخش و انتقال مي­باشد، بازتاب­ها خصوصياتي دارند كه قادرند اجزاء را به­ طور مستقل تجزيه و تحليل نمايند.
درجه ­بندي بين سيستم­هاي درون­داد حسي مختلف بسيار مهم هستند، و با شرايط تغيير سازگار مي­باشند.
فردي كه عمداً چشم­هاي خود را بسته ­است مي­تواند مستقيم رو به جلو بدرستي راه ­برود. اين تكليف به كنترل دقيق عصبي ـ عضلاني چرخش افقي تنه نسبت به پاي استقرار روي زمين براي جلوگيري از انحنا در مسير جابجايي نياز دارد. اين كنترل عصبي ـ عضلاني بايد آموخته شود.
در مجموعه جديدي از آزمايشات، آزمودني­ ها بايد به دور يك صفحه گردان بدون حركت در فضا قدم مي­زدند، درست مثل قدم زدن روي يك تريدميل گردان. بعد از يك ساعت از اين آزمايش غيرعادي، آزمودني­ها قادر نبودند به­ طور ثابت در يك مدت نسبتاً طولاني قدم بزنند. درعوض، آنها بدون اطلاع در مسيرهاي منحني قدم زدند، حتي اگر سرعت چرخش نسبت به فضا خيلي بالاتر از آستانه احساس دهليزي بود( يعني سيستم دهليزي به­ طور طبيعي به آنها نشان خواهد داد كه جابجايي آنها مستقيم نبود). اين امر نشان مي­دهد كه رابطه طبيعي بين درون­دادهاي دهليزي و پوستي جنبشي و حركتي تنظيم مجدد شده ­است.
درمقابل، همان آزمودني­هاي با چشم بسته قادر بودند خودشان را بادست با يك ويلچير درطول يك مسير مستقيم حركت دهند. اين ثابت مي­كند كه يادگيري آنها بر روي صفحه گردان به اجزاء وضعي محدود شد كه در معرض محرك سازگار ، يعني سيستم جابجايي پايين تنه قرار گرفتند. بالاتنه بي تأثير بود.
يك آزمودني با چشم باز روي صفحه گردان مدور به مدت 1 تا 2 ساعت قدم مي­زند. در سراسر اين دوره تنه در فضا ثابت بود اما پاي استقرار سرعت زاويه ­اي ثابتي داشت، ازاين­رو پا وقتي روي صفحه گردان قرار مي­گرفت مي­چرخيد. بنابراين ثبات فضايي تنه به سرعت زاويه ­اي نسبتاً ثابت پاي استقرار وابسته­ است. بعد از سازگاري، آزمودني بي­ اطلاع در يك مسير روي زمين ثابت راه مي­رود به­ طور يكنواخت تنه نسبت به پاي استقرار مي­چرخد(ب) اما مي­تواند به­سرعت ويلچر را با دست­ها به جلو براند(ج).
بعد از مشاهده اين اثر فعاليت در اين مطالعه قابل قياس بود با نوع سازگاري كه براي يك قايقران پس از چند ساعت قايقراني اتفاق مي­افتد و پاهاي دريايي قايقران ناميده مي­شود.
پس از اثرات ادراكي ممكن است همچنين فعاليت­هاي ديگري مثل اسكي كردن و نوشتن در آينده اتفاق بيافتد.
تهیه و تنظیم:دکتر مهدی سهرابی، عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد