facebook twitter

مشاوره ورزشی


  • پاسخ به سئوالات کاربران
  • ارائه برنامه تمرین و تغذیه
  • مشاوره تیمهای ورزشی
  • محاسبه آنلاین وضعیت بدنی و آمادگی جسمانی

انواع تیپ بدنی

اندازه گیری ساختار بدنی انسان به شیوه ای علمی تنها در دهه های اخیر صورت گرفته است. اما علاقه به طبقه بندی بدن انسان در طول تاریخ وجود داشته است. در قرن پنجم پیش از میلاد پزشک یونانی به نام «هیپوکرات» (Hippocrates) انسان ها را از نظر ساختار و تیپ بدنی به دو دسته «سل پیکری» (Phthistic habitus) که بدنی نحیف و لاغر داشتند و «سکته ای پیکری» (Apoplectic habitus) که بدنی عضلانی و تنومند داشتند طبقه بندی کرد. وی استدلال می کرد که گروه اول مستعد ابتلا به بیماری سل هستند و گروه دوم به بیماری های قلبی ـ عروقی مبتلا می شوند. شاید این تقسیم بندی برای آن دوران که مردم فعالیت بدنی بیشتری داشتند و چاقی امر رایجی نبود مناسب بوده باشد.
روستین (Rostan) فرانسوی در قرن 19 طبقه بندی سه گانه از تیپ بدنی ارائه داد که عبارت بود از تیپ گوارشی، تیپ عضلانی و تیپ دماغی. این طبقه بندی ها بر اندازه گیری های عینی استوار نبود. برای اولین بار در سال 1939 دکتر ویلیام اچ. شلدون (William H. Sheldon)، از ایالات متحده با کمک اندازه گیری آنتروپومتریک 4000 مرد، به روشی عینی، اندازه گیری تیپ بدنی را انجام داد.
پیکربندی های مختلف بدن انسان
تیپ های بدنی «اکتومورف»، «مزومورف» و «اندومورف» توسط شلدون و همکارانش بر الهام از لایه های جنینی بدن انسان یعنی اکتودرم که معرف بافت استخوانی، پوست و مو، لایه مزودرم که معرف بافت عضلانی و لایه اندودرم که معرف بافت چربی و دستگاه هاضمه است نام گذاری شد. شلدون ویژگی های بدنی این سه تیپ را به ترتیب زیر تشریح کرده است:
somatotypes
  • اندومرف: فرد چاقی که بافت چربی مهم ترین و غالب ترین بافت بدنش است.
  • مزومورف: تیپ بدنی ورزشکاران، در بافت پیوندی و عضلات بر تیپ های دیگر برتری دارند.
  • اکتومورف: فرد لاغراندام و کشیده که سطح بدنش بر دیگر بافت ها غلبه دارد.
علاوه بر سه جزء اصلی که ذکر شد متغیرهای دیگری بطور کم و بیش بر تیپ بدنی افراد تأثیر می گذارند این عوامل به قرار زیر هستند:
  • دیسپلازی (Dysplasia): ناهماهنگی بین اجزای یک پیکر به نحوی که مثلا سر و تنه از یک تیپ بدنی و پایین تنه و پاها از تیپ بدنی دیگر باشد. به این گونه افراد «دیسپلازیک» گفته می شود.
  • دوجنسی (Gynandromorphy): وقتی ویژگی های اصلی یک جنس در معرض ویژگی های جنس دیگر بصورت جانبی قرار می گیرد.
  • پرمویی (Hirsutism): میزان، تراکم و محل هایی که مو می روید به خصیصه های هورمونی و جنسیت مربوط می شود.
روش های طبقه بندی تیپ بدنی:
روش شلدون
somatotype sheldon
شلدون و همکارانش با بررسی و نمونه گیری نواحی سر، صورت وگردن و قفسه سینه، بازوان، شانه ها و دست ها، شکم، تنه و لگن خاصره، باسن، ران و ساق پاهای 4000 مرد 18 تا 65 ساله و سپس افزایش حجم نمونه به 46000 نفر به سه تیپ بدنی اصلی رسیدند. در مقیاس شلدون هر تیپ بدنی نمره ای بین 1 ـ 7 را به خود اختصاص می دهد و هر فرد دارای نمره ای سه رقمی است که هر رقم نماینده میزان حضور بافتی خاص در تیپ بدنی وی می باشد. رقم اول از سمت چپ، عدد مربوط به وضعیت بافت چربی است، عدد میانی مربوط به میزان بافت عضلانی و عدد سمت راست نشان دهنده میزان بافت استخوانی است. برای مثال عدد «711» به تیپ بدنی کاملا چاق (اندومورف مطلق) اشاره دارد، عدد «171» مربوط به تیپ بدنی کاملا عضلانی (مزومورف مطلق) است و عدد «117» به تیپ بدنی کاملا لاغرپیکر (اکتومورف مطلق) اشاره دارد. افراد معمولا دو ویژگی از هر بافت را نشان میدهند مثلا نمره «267»، تیپ فردی است که دارای بدنی عصلانی و استخوان بندی درشت است.
روش پارنل
پارنل (Parnell)، درسال 1957 روشی عینی تر برای طبقه بندی تیپ های بدنی ارائه داد که مقبولیت بیشتری بین زیست شناسان دارد. وی علاوه بر ویژگی های ژنوتیپی (ویژگی هایی که از طریق ژن ها تعیین می شود) ویژگی های فنوتیپی (ویژگی هایی که محیط بر فرد تحمیل می کند) را در طبقه بندی خود دخیل نمود. در این روش ویژگی های آنتروپومتریک بروی منحنی پیاده می شود بنابراین نیازی به تصویر و اطلس برای تشخیص نوع پیکر نیست. این روش طبقه بندی به دلیل در نظر گرفتن اثرات محیطی بر نوع تیپ بدنی ملاک واقع بینانه تری از نوع پیکربندی را ارائه می دهد. باید توجه داشت عوامل محیطی نظیر نوع تغذیه، سبک زندگی، میزان فعالیت بدنی، سن و جنسیت بر ترکیب بدنی تأثیر غیر قابل انکاری داشته و می توانند آنرا به مرور ایام تغییر دهند.
روش هیث ـ کارتر
somatotype heath carter
این روش تلفیقی از روش شلدون و پارنل می باشد. محققان در روش هیث ـ کارتر مقیاس اندازه گیری خود را از 1 تا 9 گسترش داده اند از اینرو گروه های بسیار چاق، بسیار لاغر و بسیار عضلانی پیکر نیز در این مقیاس قابل بررسی هستند. حتی قوانینی وجود دارد که به محقق اجازه فراتر رفتن از 9 برای موارد استثنا را می دهد.
برای آگاهی از نحوه محاسبه تیپ بدنی به روش هیث ـ کارتر به فایل مربوطه در بخش دانلود مراجعه کنید. همچنین برای دریافت نرم افزار محاسبه تیپ بدنی می توانید به آدرس زیر مراجعه نمایید

http://goulding.ws/somatotype





نقش تیپ بدنی بر سلامتی
نتایج بررسی محققان نشان می دهد بین سلامتی و نوع تیپ بدنی ارتباط قوی وجود دارد. نتایج این تحقیقات به شرح زیر است:

  • تیپ بدنی اندومورف از میان سه تیپ بدنی بیشتر در معرض مشکلات مرتبط با سلامتی است. افراد چاق به نسبت گروه های بدنی دیگر کمتر عمر می نمایند. این افراد در صورت استفاده از تغذیه سالم و مناسب و انجام فعالیت بدنی منظم می توانند از سطح سلامت خوبی برخوردار باشند. برای این افراد اجرای ورزش های آبی و ورزش هایی که وزن در اجرای فعالیت اثر منفی کمی دارد مانند دوچرخه سواری پیشنهاد می شود.
  • افراد تیپ بدنی مزومورف نسبت به دیگر گروه های بدنی از قدرت و انرژی بیشتری برخوردار هستند و در صورت قطع فعالیت بدنی و مصرف غذاهای پر کالری مستعد چاق شدن و ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی می باشند.
  • افراد گروه اکتومورف معمولا متوسط عمر بیشتری نسبت به سایر تیپ های بدنی دارند. افرادی فعال هستند اما قابلیت ابتلا به بیماری های عصبی و تنفسی را دارند. به طور کلی تیپ بدنی سالمی محسوب می شوند. افراد اکتومورف بدلیل کمی بافت عضلانی و داشتن مفاصلی ضعیف مناسب ورزش های برخوردی و رزمی نمی باشند اما در ورزش هایی که نیاز به استقامت عضلانی دارد موفق اند.